Foto: Jan Maassen Fotografie
Tekst: Stichting Oud Uithoorn/De Kwakel

De Tolhuissluis ligt op de route van de oude trekvaart tussen Amsterdam en Gouda via de Amstel en de Drecht. In 1817 was deze op diverse plekken te ondiep voor de binnenvaart. Uithoornaar Jacob de Jong sprak koning Willem I aan op de deplorabele toestand van ‘zijn’ Amstel. Willem I gaf opdracht tot verbetering van de vaarroute. Bij Huis ter Drecht (1656) liet hij een sluizencomplex bouwen om het niveauverschil van 10 tot 30 cm tussen Amstel en Rijn te overbruggen. Jacob de Jong legde als dijkgraaf van het Heemraadschap Amstel en Nieuwer-Amstel op 18 september 1824 de eerste steen, die nog steeds zichtbaar is, voor deze sluis. De dubbel kerende kanaalsluis met twee schutkolken had een maximale diepgang van twee meter en is regelmatig gerenoveerd; in 1892, 1920, 1958 en in 2012-2013.

Voor de sluiswachters bouwde het heemraadschap in 1826 woningen aan het Jaagpad, nu nog een gewilde fiets- en wandelroute van Vrouwenakker naar Bilderdam. Tussen de woningen werd in 1889 het betaalkantoor gebouwd waar de tol geïnd werd. Veelvuldig voeren de schepen van de Leidsche Stoombootmaatschappij De Volharding door de sluis, zoals te zien op prentbriefkaarten. Op de plek van het Huis ter Drecht, vroeger een pleisterplaats voor scheepsjagers met hun paarden voor de trekschuiten en koetsiers, staan nu twee witte woningen. In een ervan is de timpaan van het verdwenen huis ingemetseld.

In de gevel van de woningen is een gedenksteen gemetseld voor de brug- en sluiswachters Teun van den Burg en Jan de Vos. Zij namen deel aan het personeelsuitje van Provinciale Waterstaat naar Texel en kwamen met alle andere inzittenden om het leven, toen de Dakota DC-3 PH-DDA waarin zij zaten op de terugreis in zee stortte (25 september 1996).